عوارض رژیم‌های غذایی بدون تجویز پزشک

در سال‌های اخیر، تبِ پیروی از رژیم‌های غذایی متنوع، عجیب و گاه افراطی؛ به‌ویژه تحت‌تأثیر شبکه‌های اجتماعی، صفحات اینفلوئنسری و توصیه‌های غیرتخصصی، به‌شدت افزایش یافته است. تبلیغ کاهش وزن سریع، اندام ایدئال و نتایج فوری، بسیاری‌ازافراد را به‌سمت تصمیم‌های شتاب‌زده و غیرعلمی سوق داده است. دراین‌میان، افراد زیادی بدون ارزیابی وضعیت جسمی خود و بدون مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه، اقدام به حذف کامل برخی گروه‌های غذایی، روزه‌داری‌های طولانی‌مدت، مصرف مکمل‌های نامشخص یا پیروی از الگوهای تغذیه‌ای نامتعارف می‌کنند؛ تصمیمی که می‌تواند سلامت جسم و روان را به‌طورجدی به‌خطر بیندازد. نخستین و شایع‌ترین پیامد رژیم‌های خودسرانه، کمبود مواد مغذی ضروری برای بدن است. حذف ناگهانی یا طولانی‌مدت گروه‌هایی مانند کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها یا پروتئین‌ها، تعادل تغذیه‌ای را بر هم می‌زند و بدن را با کمبود ویتامین‌ها، مواد معدنی و اسیدهای آمینه حیاتی مواجه می‌کند. این کمبودها به‌تدریج خود را در قالب علائمی مانند ضعف و خستگی مزمن، سرگیجه، ریزش مو، شکنندگی ناخن‌ها، خشکی پوست، کم‌خونی و اختلالات هورمونی نشان می‌دهند؛ علائمی که در بسیاری موارد نادیده گرفته می‌شوند یا به‌اشتباه به عوامل دیگر نسبت داده می‌شوند. ازسوی‌دیگر، رژیم‌های غیرعلمی می‌توانند عملکرد طبیعی دستگاه گوارش را مختل کنند. مصرف ناکافی فیبر، مایعات یا موادغذایی متعادل، زمینه‌ساز یبوست‌های طولانی‌مدت، اسهال، نفخ شدید، سوءهاضمه و دردهای شکمی می‌شود. در رژیم‌های بسیارسخت، فشار مضاعفی بر کبد و کلیه‌ها برای دفع مواد زائد و سموم وارد می‌شود که درصورت تداوم، می‌تواند به آسیب‌های جدی و حتی بیماری‌های مزمن منجر شود؛ موضوعی که اغلب در رژیم‌های موسوم به «سم‌زدایی» یا رژیم‌های پرپروتئینِ افراطی مشاهده می‌شود. عوارض این‌نوع رژیم‌ها تنها به جسم محدود نمی‌شود و سلامت روان را نیز به‌شدت تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. محدودیت‌های شدید غذایی، احساس محرومیت مداوم و وسواس نسبت به کالری و وزن، می‌تواند باعث افزایش اضطراب، تحریک‌پذیری، کاهش تمرکز، افت عملکرد روزانه و در مواردی بروز اختلالات خوردن مانند پرخوری عصبی یا بی‌اشتهایی شود. کاهش ناگهانی وزن، اگرچه در نگاه اول رضایت‌بخش به‌نظر می‌رسد، اما اغلب پایدار نیست و با بازگشت سریع وزن، احساس شکست، ناامیدی و کاهش اعتمادبه‌نفس همراه می‌شود. نکته مهم آن‌است‌که هر فرد شرایط بدنی، سن، جنسیت، میزان فعالیت، سبک زندگی و سابقه بیماری متفاوتی دارد و نمی‌توان یک نسخه واحد را برای همه تجویز کرد. رژیمی که برای یک فرد نتیجه‌بخش است، ممکن است برای فردی‌دیگر کاملاً زیان‌بار باشد. نادیده‌گرفتن این تفاوت‌ها و اتکا به توصیه‌های غیرعلمی، خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی، اختلالات متابولیک، ضعف سیستم ایمنی و مشکلات هورمونی را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. درنهایت، باید تأکید کرد که کاهش یا افزایش وزن و اصلاح الگوی تغذیه، زمانی ایمن، اصولی و ماندگار خواهد بود که برپایه آگاهی و تحت‌نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود. تغذیه سالم، مسیری تدریجی و متعادل است، نه تصمیمی ناگهانی و افراطی. آگاهی، اعتدال و مشورت با اهل‌فن، سه اصل اساسی برای حفظ سلامت جسم و روان هستند؛ که نادیده‌گرفتن آن‌ها می‌تواند هزینه‌هایی جبران‌ناپذیر، نه‌تنها برای فرد؛ بلکه برای جامعه به‌همراه داشته باشد.