مانور دلالان در بازار یک محصول استراتژیک
کاغذبازیها ادامه دارند...
ضعف نظارتی یکیاز دلایلیست که در پیچیده و بغرنجترشدن این وضعیت بیتأثیر نبوده است؛ بهصورتیکه بنابر گزارشهای منعکسشده در رسانهها، برخی با اختصاص ارز سههزار و ۸۰۰تومانی به کاغذ تحریر، به صادارت کاغذ نوشتافزار و کتاب به کشورهای همسایه همچون عراق و افغانستان مبادرت ورزیدهاند؛ بهتبع، درصورت توزیع متوازن و اصولی این کاغذها در بازار داخلی، نوسانات قیمتی درارتباطبا این کالا بهصورت هرچه کمرنگتری نمود پیدا میکرد. مطالعات و بررسیهای انجامشده مؤید این واقعیت است که تعطیلی برخی از کارخانجات تولیدکننده کاغذ در کشور چین و هند، بهدلایل زیستمحیطی مزیدبرعلت شده تا نرخ جهانی خمیر کاغذ افزایش یابد. ایندرشرایطیستکه حدد ۱۰۰روزپیش، ابوالفضل روغنی؛ رئیس سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوای ایرانی، نسبت به کاهش شدید تولید کاغذ روزنامه در ایران هشدار داده بود. البته نشانههای بارزی از کاهش شدید تولید کاغذ روزنامه در اسفندماه ۹۶ نمود و بروز پیدا کرده بود و متأسفانه بهدلیل عدم اتخاذ تدابیر سازنده، جدی و عملیاتی، درآنمقطع، تدریجاً شرایط برای این عرصه، عمیق و پیچیدهتر شد. فارغ از نقش پررنگ روزنامهها در عرصه فرهنگی کشور، نمیتوان از ظرفیتهای قابلتوجه اقتصادی و اشتغالزایی این حوزه نیز (که موضوع بخشیازاین گزارش است) غافل بود و درحالحاضر صرفاً با نیمنگاهی به تنوع و تعدد عناوین روزنامههای چاپی در ایران، میتوان به فرصتها و بستر وسیع و فراخ اشتغالزایی این بخش پی برد.
سودجویی دلالان در بازار، تمامی ندارد و باید به تلخی به این واقعیت اذعان کرد که گویی بخشی از اقتصاد کشور بهدست دلالان افتاده و تقریباً در بسیاری از حوزههای اقتصادی ورود، نفوذ و رگههایی نهان و آشکار از فعالیت این طیف دیده و احساس میشود و بهتبع بازار کاغذ نیز از آن مستثنی نمانده است. مشکل کاغذ و تأمین و گرانی آن، صرفاً به عرصه روزنامهها خلاصه نمیشود؛ بلکه در بخش کاغذ موردنیاز صنف عکاسی، انتشارات و ... این معضل، ظهور و بروزی عجیب دارد. بسیاری از توزیعکنندگان کاغذ معتقدند که جولان دلالان در این بازار یکیاز عوامل و دلایل اساسی نمود بحران در این بازار محسوب میشود و متأسفانه این افراد و گروههای خاص بهصورت سلیقهای نرخها را بالا و پائین میکنند.
سعید منصوری کامیاب؛ یکیاز فعالان حوزه چاپ در استان البرز بااشارهبه شرایط بسیار نامساعد و نامطلوب جاری و ساری در بازار کاغذ گفت: «تبعات اقتصادی این وضعیت برای حوزههایی که نیازمند به کاغذ هستند؛ منفی و مخرب است و استمرار این وضعیت باعث فلجشدن بسیاری از حوزهها خواهد شد». وی درتشریح این موضوع گفت: «درحالحاضر، بسیاری از روزنامهها به کاهش صفحات روزنامه خود مبادرت ورزیده و بعضاً به کاغذهایی با کیفیت پائین تمسک جستهاند و ایندرحالیستکه پیشازاین نیز بارها به موضوع خطر تعطیلی برخی از نشریات اشاره شده که درصورت تحقق چنین موضوعی، شاهد ازدسترفتن فرصتهای شغلی بسیاری و سنگینترشدن بار بیکاری در کشور خواهیم بود».
احمد شریفیان؛ نایبرئیس اول اتحادیه کاغذ و مقوای تهران در گفتوگویی با رسانهها قائل به کمبود کاغذ در بازار نیست و بهزعم وی بهاندازه یکسال کاغذ، در انبارها موجود است و بهاعتقاد او؛ دلیل این گرانیها را باید در مسائل دیگری جستوجو کرد. وی دراینخصوص میافزاید: «گرانی کاغذ و کمبود آن در بازار، بهدلیل مدیریت ناصحیح، نادرست و برنامهریزی نشده است. اگر بعضاً در اخبار و گزارشات رسانهها، کمبود کاغذ بهعنوان عامل گرانی مطرح شده؛ بهواقع هدف از این موضعگیری، نابسامانتر کردن هرچهبیشتر بازار کاغذ است». شریفیان میگوید: «قیمتگذاری کاغذ، در بازار متولی ندارد» (امریکه برخی دیگر از توزیعکنندگان کاغذ در بازار در مواجهه با نگارنده به آن تأکید ورزیدند و معتقد بودند که باید سازوکاری مشخص برای این قیمتگذاری تعریف و طراحی شود؛ وگرنه همچنان دلالان به سلیقه و میل شخصی خویش به قیمتگذاری مبادرت خواهند ورزید).
بیتردید، بستهبندی؛ از مؤلفههای بسیار اثرگذار در فروش کالا و جذب و ترغیب مشتری به خرید کالا خواهد بود و اهمیت این موضوع بهمیزانی تعیینکننده است که امروزه در جهان، رستهای تخصصی موسوم به صنعت بستهبندی تعریف شده است. محمد افشار؛ یکیاز فعالان حوزه چاپ و بستهبندی بااشارهبه لزوم توجه هرچهبیشتر تولیدکنندگان کشور به این مؤلفه خطیر اظهار کرد: «اساساً صنعت بستهبندی در کشور درمقایسهبا بسیاری از کشورهای توسعهیافته و حتی اقتصادهای نوظهور، صنعتی مهجور و مغفولمانده است». وی افزود: «جز موارد خاصی همچون صنعت شکلاتسازی و برخی از رستههای صنایع غذایی، کمتر به این مؤلفه خطیر (بستهبندی) توجه میشود و متأسفانه با بالارفتن قیمت مقوا و چاپ، این صنعت بیشازپیش در دایره انزوا قرار خواهد گرفت و بهتبعآن بازتاب این موضوع در عرصه صادارت کشور نیز نمود پیدا خواهد کرد؛ زیرا امروزه از صنعت بستهبندی بهعنوان مکملی برای تمام عرصههای تولیدی یاد میشود».
دراینمیان، برخیها نیز نوسانات نرخ ارزی در ماههای اخیر را عامل گرانی کاغذ اعلام میکنند اما با جمعبندی اظهارنظرهای فعالان حوزه توزیع کاغذ و چاپ، این واقعیت مبرهن و هویدا میشود که اصلیترین ضرورت و عنصر فعلی بازار مذکور نظارت و برنامهریزیست و در فقدان این اصل مهم، ظهور و بروز ادامهدار التهاب در این بازار و جسور و گستاخترشدن دلالان فعال دراینعرصه، نه امری احتمالی؛ بلکه موضوعی نزدیکبهیقین خواهد بود.
ناصر رمضانی/ باشگاه خبرنگاران جوان