چشمانداز
مواد مهمتر از نفت برای آینده اقتصاد جهانی
درحالیکه نفتخام بر قرن گذشته تأثیر گذاشت، اما عناصر خاکی کمیاب ممکن است قرن بعدی را شکل دهند. بهگزارش زهرا وثوقی (ایسنا)؛ با برقی شدن اقتصادها و گسترش هوش مصنوعی، کنترل بر مواد حیاتی درحالتبدیلشدن به منبع جدیدی از قدرت جهانی است. در بیشتر قرن گذشته، نفت ستون فقرات اقتصاد جهانی بوده است. این ماده سوخت کارخانهها، حملونقل و تجارت را تأمین میکرد و به تعیین اینکه کدام کشورها ثروتمند شدند و کدام کشورها وابسته ماندند، کمک میکرد. کنترل بر جریانهای نفتخام اغلب به اهرمی برای تورم، تولید صنعتی و در لحظات بحرانی، نتیجه جنگها تبدیل میشد. این نفوذ از بین نرفته است. قیمت نفت همچنان قدرت برهمزدن اقتصادها را دارد. افزایش ناگهانی قیمت آن میتواند بهسرعت به تورم دامن بزند، تصمیمات بانک مرکزی را پیچیده کند و بر امور مالی عمومی فشار وارد کند. برای دولتها، امنیت انرژی همچنان یک نگرانی مکرر است، بهویژه هنگامیکه تنشهای ژئوپلیتیکی افزایش مییابد. بااینحال، پایههای قدرت جهانی درحالتغییر است. با برقی شدن اقتصادها و گسترش فناوریهای دیجیتال در هر لایه از تولید، نوع متفاوتی از منبع در کانون توجه قرار میگیرد. نقش نفت در اقتصاد جهانی هنوز بهپایان نرسیده است. مصرف جهانی هنوز بیش از ۱۰۰ میلیونبشکه در روز است و اکثر پیشبینیها نشان میدهد که تقاضا تا دهه ۲۰۳۰، حتی با وجود پیشرفت ناهموار گذار انرژی، همچنان قوی خواهد ماند. بازارهای نفت برای مقیاسپذیری و انعطافپذیری ساخته شدهاند. نفتخام را میتوان ازطریق اقیانوسها حمل کرد، در ذخایر استراتژیک ذخیره کرد و ازطریق شاخصها معامله کرد. هنگامیکه عرضه مختل میشود، سیستم معمولاً میتواند خود را تنظیم کند، گاهیاوقات بهسختی، اما اغلب بهسرعت این اتفاق میافتد. عناصر خاکی کمیاب جایگاه کاملاً متفاوتی دارند. آنها برای انرژی سوزانده نمیشوند یا در حجمهای عظیم روزانه معامله نمیشوند. درعوض، آنها در قلب فناوریهایی که زیربنای برقرسانی، اتوماسیون و زیرساختهای دیجیتال هستند، جاسازی شدهاند. آهنرباهای دائمی ساختهشده از عناصر خاکی کمیاب، اجزای حیاتی در موتورهای خودروهای برقی، توربینهای بادی، رباتیک، سیستمهای هوافضا و سختافزارهای پیشرفته نظامیاند. همچنین اهمیت آنها برای مراکز داده و زیرساختهای مرتبط با هوش مصنوعی بهطور فزاینده افزایش مییابد. در کنفرانس «معادن، آهنرباها و موتورهای عناصر خاکی کمیاب» (REMM&M) در اکتبر ۲۰۲۵ در تورنتو، لاوسون ویندر، تحلیلگر کالاهای بانک آمریکا، موارد نوظهور را تشریح کرد. دادههای ذکر شده توسط بانک آمریکا نشان میدهد که تقاضا برای آهنربای نئودیمیوم جهانی که از مفیدترین انواع عناصر خاکی کمیاب بهشمار میرود، میتواند تا سال ۲۰۳۵ با نرخ ترکیبی سالانه تقریباً نهدرصد رشد کند.