بررسی رویکرد تهران در مذاکرات هستهای با ایالاتمتحده؛
بهدنبال توافقی واقعبینانه و نتیجهمحور
بهنظر میرسد حصول بیانیهای سیاسی در نتیجه دور اول مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در مسقط که متضمن تلاش دو طرف برای مدیریت میدانی تنش و قرارگرفتن آنها در مسیر تعریف و اجرای نقشهراه برای حلوفصل موضوع هستهای باشد، میتواند گام مثبتی درجهت کاستن از تنش فعلی در منطقه که محصول رویکردهای نظامی و زورمدارانه آمریکا با تحریک و اعمالنفوذ اسرائیل است، باشد. بهگزارش ایرنا؛ هیئتهای مذاکرهکننده جمهوری اسلامی ایران و ایالاتمتحده آمریکا با فاصله زمانی چندساعته در بامداد جمعه ۱۷ بهمنماه به مسقط، پایتخت سلطنت عمان رسیدند. دور جدید مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در زمستان نهچندان سرد مسقط در فضایی متفاوت از پنج دور پیشین گفتوگوها که در بهار گذشته با حمله اسرائیل و ایالاتمتحده به ایران بهپایان رسید، آغاز شد. دو طرف اینبار با درک روشنتر و ملموستری از هزینههای تقابل و محدودیتهای سیاست موسوم به فشار حداکثری، پای میز مذاکره نشستهاند؛ مذاکراتی که در سایه تجربههای پرتنش ماههای اخیر، بیاعتمادی عمیق و درعینحال نیاز متقابل به مدیریت بحران شکل گرفته و بهنظر میرسد مهمترین عنصر آن که بتواند به نتیجهای متفاوت از ادوار قبل منتهی شود، عنصر واقعگرایی خواهد بود. همزمان با آغاز گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا در مسقط، مواضع مقامات ایران گویای ایناستکه تهران با دستورکاری مشخص و نتیجهمحور وارد ایندور از مذاکرات شده است؛ گفتوگوهایی که تمرکز اصلی آن بر پرونده هستهای و رفع تحریمها قرار دارد. براساس سخنان سید عباس عراقچی؛ وزیر امور خارجه تهران با «چشمانی باز» و بادرنظرگرفتن تجربههای گذشته وارد مسیر دیپلماسی شده و در عین اعلام حسننیت، بر ایستادگی قاطع بر حقوق خود تأکید دارد. محور اصلی اینرویکرد، دستیابی به توافقی پایدار برپایه احترام متقابل، برابری طرفین و منافع متوازن است. مهمترین خواسته ایران در مذاکرات با امریکا، رفع مؤثر و قابلراستیآزمایی تحریمهای اقتصادی و مالی است. مقامات ایرانی بارها تأکید کردهاند که هرگونه توافق بدون آثار ملموس اقتصادی، ازنظر تهران فاقد ارزش عملی خواهد بود. ازاینرو، زمانبندی و نتیجهبخشی مذاکرات برای ایران اهمیت ویژهای دارد. در حوزه هستهای، ایران بر حق قانونی خود در غنیسازی اورانیوم در خاک کشور تأکید دارد و اینموضوع را خط قرمز مذاکرات میداند. از نگاه تهران، اقدامات فنی احتمالی تنها در چارچوب بهرسمیتشناختن این حق قابلبررسی است و هرگونه پیششرط خارج از این چارچوب، نشانه عدم حسننیت طرف مقابل تلقی میشود. یکیدیگر از اولویتهای ایران، محدود نگهداشتن دستورکار مذاکرات به موضوع هستهای است. مقامات ایرانی در مقاطع زمانی متفاوت اعلام کردهاند که طرح مسائل موشکی یا منطقهای دراینگفتوگوها جایی ندارد و ورود چنین موضوعاتی میتواند روند دیپلماسی را تخریب کند. بهباور تهران، مسائل منطقهای باید توسط کشورهای منطقه و بدون مداخله بازیگران خارجی پیگیری شود. همزمان مقامهای ایرانی تأکید دارند ورود به دور جدیدی از مذاکرات مسقط بهمعنای رفع بیاعتمادی عمیق نسبت به آمریکا نیست. از نگاه تهران، مجموعهای از اقدامات اخیر واشنگتن، فضای مذاکرات را بهشدت تحتتأثیر قرار داده است؛ ازجمله نقش آمریکا در «جنگ ۱۲روزه» و هدفقراردادن تأسیسات هستهای مورد نظارت ایران، تحریک و تشویق اروپا به فعالسازی سازوکار اسنپبک در شورای امنیت، تشدید تهدیدهای نظامی و همچنین آنچه تهران آنرا مداخلات آشکار در امور داخلی ایران میداند. ایران معتقد است ایناقدامها، با ادعای تمایل آمریکا به دیپلماسی در تناقض است و یکی از دلایل اصلی تأکید تهران بر لزوم دریافت تضمینهای عملی در هر توافق احتمالی بهشمار میرود. ازاینرو، مقامات ایرانی بارها هشدار دادهاند تکرار الگوی «فشار همزمان با مذاکره» میتواند روند گفتوگوها را با بنبست مواجه کند. در نگاه ایران، تجربه خروج یکجانبه آمریکا از برجام، همراه با اقدامات اخیر واشنگتن، گواه ایناستکه صرف تعهدات سیاسی یا حقوقی کافی نیست و هر توافقی باید بهگونهای طراحی و اجرا شود که امکان نقض آن بهحداقل برسد. مقامهای ایرانی تأکید دارند که تهران هرگز باب دیپلماسی را نبسته و مذاکره را ابزاری برای تأمین منافع ملی و صیانت از ثبات منطقه میداند. درکناراینموارد، تهران بر لزوم پرهیز از سیاسیسازی مذاکرات و پیوندزدن آن با مسائل داخلی ایران تأکید دارد و چنین رویکردی را مانع جدی سر راه دستیابی به توافق میداند. مجموع موضعگیریهای مقامهای ایرانی نشان میدهد که تهران در مذاکرات مسقط بهدنبال توافقی واقعبینانه و نتیجهمحور است که ضمن حفظ حقوق هستهای کشور، زمینه رفع تحریمها را فراهم کند؛ توافقی که بهگفته مقامات ایرانی، تنها درصورت رعایت احترام متقابل، پرهیز از تهدید و تعهد واقعی طرف مقابل میتواند بهسرانجام برسد. درچنینشرایطی بهنظر میرسد که حصول بیانیهای سیاسی در نتیجه دور نخست مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در مسقط که متضمن تلاش دو طرف برای مدیریت میدانی تنش و قرارگرفتن آنها در مسیر تعریف و اجرای نقشهراه برای حلوفصل موضوع هستهای باشد، میتواند گام مثبتی جهت کاستن از تنش فعلی در منطقه که محصول رویکردهای نظامی و زورمدارانه آمریکا با تحریک و اعمالنفوذ اسرائیل است، باشد.
عکس ها: محمد برنو