کاهش فلرینگ در صنعت نفت ایران از یک عدد ثابت آماری به پروژهای اجرایی تبدیل شده است؛ مسیری که میتواند ناترازی گاز، عدمالنفع اقتصادی و فشار زیستمحیطی را کاهش دهد. بهگزارش محمدحسین سیفاللهی مقدم (مهر)؛ فلرینگ در صنعت نفت ایران سالها بهعنوان یک شاخص منفی ثابت شناخته میشد؛ عددی که در اغلب گزارشهای انرژی تکرار میشد اما تغییر محسوسی در آن دیده نمیشد. طبق گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، کشور در سال ۱۴۰۱ روزانه حدود ۵۰.۵ میلیونمترمکعب گاز همراه نفت را در مشعلها سوزانده و در یکدهه نزدیک به ۳۴ میلیارددلار عدمالنفع اقتصادی ثبت شده. بههمیندلیل مهار فلرینگ به یکی از مهمترین شاخصهای سنجش کارآمدی مدیریتی در بخش بالادستی نفت تبدیل شد، زیرا برخلاف افزایش تولید نفت که عمدتاً به حفاری و توسعه میدان وابسته است، کاهش فلرینگ مستقیماً به توسعه زیرساخت، سرمایهگذاری و مدیریت پروژه مربوط میشود.
ارتباط مستقیم با ناترازی گاز کشور
سوزاندن گاز همراه تنها یک چالش زیستمحیطی نبود بلکه پیامدهای آن در سه سطح اقتصادی، انرژی و اجتماعی قابلمشاهده بود؛ ازدسترفتن درآمد بالقوه ارزی، تشدید کسری گاز در زمستان و افزایش آلودگی در مناطق نفتخیز. برآورد وزارت نفت نشان میدهد جمعآوری کامل این گازها میتواند حجمی معادل تولید دو فاز پارس جنوبی به عرضه کشور اضافه کند و حدود ۲۰ درصد ناترازی گاز زمستانی را کاهش دهد، بنابراین هر میزان پیشرفت دراینحوزه مستقیماً با امنیت انرژی کشور ارتباط پیدا میکند. در سالهای گذشته وعدههای متعددی درباره حذف فلرها مطرح میشد اما دادههای عملیاتی جدید نشان میدهد رویکرد اجرایی تغییر کرده و تمرکز از اعلام هدف به تعریف پروژه منتقل شده. در دوره دولت چهاردهم ظرفیت جمعآوری گازهای مشعل به ۱۹.۹ میلیونمترمکعب در روز رسیده و رشدی ۱۱۴ درصدی ثبت شده است. همچنین پروژه NGL3100 دهلران وارد مرحله راهاندازی شده و ایستگاههای تقویت فشار نیز درحالتکمیل هستند؛ اقداماتی که بدون آنها اساساً امکان انتقال گاز همراه وجود ندارد.
کاهش فلر در میدانهای بزرگ
در سطح میدانها نیز تمرکز بر نقاط پرحجم باعث کاهش محسوس فلر شده است بهطوریکه در محدوده اهواز ۹۸.۵ درصد گازهای همراه جمعآوری میشود و روزانه بیش از دومیلیونمترمکعب گاز بازیافتی پس از فراورش وارد شبکه سراسری میشود. همزمان گزارشهای نظارتی نشان میدهد عملکرد جمعآوری فلر بیش از ۴۰۰ درصد جلوتر از اهداف برنامه هفتم توسعه قرار گرفته که نشانه عبور پروژهها از مرحله برنامهریزی و ورود به فاز اجرایی است.
تثبیت مسیر تا سال ۱۴۰۵
در کنار اقدامات انجامشده، قراردادهای جدیدی نیز برای کاهش حدود ۲۹۵ میلیونفوتمکعب در روز فلر تا سال ۱۴۰۵ امضا شده است تا مسیر ادامهدار پروژه تثبیت شود. اهمیت اینبخش در آناستکه حذف کامل فلرینگ بدون پوشش میادین کوچک و پراکنده ممکن نیست و اینپروژهها مرحله تکمیلی کار محسوب میشوند. گازهای جمعآوریشده پس از فراورش به شبکه تزریق میشوند و مستقیماً بر تراز انرژی کشور اثر میگذارند، زیرا هرمترمکعب گاز بازیافتی میتواند جایگزین سوخت مایع نیروگاهها شود، مصرف صنعتی را پایدارتر کند و فشار شبکه زمستانی را کاهش دهد؛ بنابراین بدون حفاری چاه جدید، عرضه انرژی افزایش پیدا میکند. بررسی همزمان افزایش ظرفیت جمعآوری، کاهش فلر در میادین بزرگ و عبور از اهداف برنامه توسعه نشان میدهد روند مدیریت از برنامهنویسی صرف به اجرای عملیاتی تغییر کرده است.
مسیر باقیمانده
بااینحال حذف کامل فلرینگ هنوز محقق نشده و چالشهایی مانند پراکندگی چاههای کوچک، هزینه بالای خطوط انتقال محلی و زمانبربودن احداث واحدهای فراورش باقی مانده است، بههمیندلیل کاهش سریعتر در میادین بزرگ رخ میدهد اما صفرشدن کامل نیازمند چندسال اجرای مستمر پروژهها خواهد بود. باوجوداین، دادههای عملیاتی نشان میدهد فلرینگ از یک شاخص آماری ثابت به پروژهای در حال حل تبدیل شده و درصورت تداوم مسیر فعلی بخشی از عدمالنفع تاریخی صنعت نفت میتواند در سالهای آینده به منبع واقعی تأمین انرژی کشور بدل شود.