کد خبر:
406772
| تاریخ مخابره:
1404 شنبه 6 دي -
08:04
اهمیت منطقه آسیایمیانه برای ایران
رسانه قزاقستانی بااشارهبه سفر اخیر رئیسجمهوری ایران به آستانه و دیدار با همتای قزاقستانی و تأکید بر امتیازات متمایز تهران، به اهمیت منطقه آسیایمیانه برای ایران و فرصتها و محدودیتهای تعامل تهران با اینمنطقه پرداخت. بهگزارش ایرنا؛ روزنامه «آستانهتایمز» دراینمطلب که بهقلم محمد شمسالدینف، کارشناس روابط بینالملل نگاشته شده، نوشت: رئیسجمهوری ایران ۱۱ دسامبر (۲۰ آذر) به قزاقستان سفر کرد؛ سفری رسمی که در بحبوحه رقابتهای جهانی رو به تشدید، از تمرکز فزاینده تهران بر آسیایمیانه حکایت دارد. ازمنظر قزاقستان و همسایگانش، این سفر مهر تأییدی بود بر اینکه چرا اینمنطقه برای ایران اهمیت دارد و چه فرصتها و محدودیتهایی این تعامل را شکل میدهند. آسیایمیانه بهشکلی فراینده به عرصهای پویا تبدیل شده و بهطورجدی در کانون توجه قدرتهای بزرگ قرار گرفته است. درطولسال گذشته میلادی، اجلاسهای سطحبالا در فرمت C۵+۱ با اتحادیه اروپا، چین، روسیه و آمریکا برگزار شد و پسازآن ژاپن در روزهای ۲۰-۱۹ دسامبر میزبان چنین اجلاسی بود. ترکیه و جمهوری آذربایجان نیز ازطریق اجلاس اکتبر سازمان کشورهای ترک (OTS) و پیوستن آذربایجان بهعنوان عضو کامل به نشستهای مشورتی سران کشورهای آسیایمیانه، حضور خود را تقویت کردهاند. ازاینرو، ایران نمیتواند تحولات در شمال مرزهای خود را نادیده بگیرد. توجه فزاینده بینالمللی به آسیایمیانه، تهران را ترغیب کرده است تا تعامل سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک خود را دراینمنطقه شدت ببخشد. یکی از منافع اصلی ایران در آسیایمیانه، تعدیل چیزی است که نگارنده این مطلب آنرا «انزوای طولانیمدت سیاسی، دیپلماتیک و اقتصادی ایران» درپی تحریمهای غرب توصیف است. تهران با تقویت جایگاه خود دراینمنطقه میتواند حمایت دیپلماتیک موردنیازش را فراهم کند. در مذاکرات آستانه، قاسم جومارت توکایف، رئیسجمهوری قزاقستان و مسعود پزشکیان، همتای ایرانیاش نسبت به تشدید درگیریهای بینالمللی و تأثیر تحریمها ابراز نگرانی کردند. توکایف یادآور شد که مواضع قزاقستان و ایران اغلب در صحنه بینالمللی دریکراستا قرار دارد. از نگاه تهران، چنین اظهاراتی درگیرودار جنگ اخیر با اسرائیل و آمریکا و تنشهای گستردهتر که همچنان ادامه دارد، اهمیت ویژهای دارد. تحریمها همچنان تجارت و اقتصاد ایران را محدود کرده و اهمیت دسترسی به بازارهای آسیایمیانه و توسعه ارتباطات حملونقلی و لجستیکی را افزایش داده است. دراینسفر، رؤسای جمهوری دو کشور توافق کردند که تجارت دوجانبه را از ۳۴۰ میلیوندلار در سال ۲۰۲۴، به سهمیلیارددلار برسانند. پزشکیان از رشد ۴۰درصدی تجارت گفت و توکایف یادآور شد که بیش از ۳۵۰ شرکت با سرمایهگذاری ایرانیها در قزاقستان فعالیت میکنند. افزونبراین، ایران به آسیایمیانه همچون پلی به بازارهای عظیم چین و روسیه مینگرد. تهران درصدد تعمیق تجارت و اتصال لجستیکی در سراسر اوراسیا است و آسیایمیانه در کانون این آرمان قرار دارد. مسیرهای موجود، ازجمله کریدور شمال-جنوب و راهآهن قزاقستان-ترکمنستان-ایران، در ۱۰ماهنخست امسال شاهد افزایش ۵۳درصدی حجم بار بودهاند. همچنین نخستین قطار باری منظم چین-ایران در ماه مه ازطریق قزاقستان و ترکمنستان آغازبهکار کرد که بیشازپیش بر نقش ترانزیتی اینمنطقه صحه میگذارد. بهرغم منافع مشترک، تعامل ایران با آسیایمیانه را تلفیقی از محدودیتهای ساختاری و فرصتهای نوظهور شکل میدهد که بهطور مستقیم منطقه را تحتالشعاع قرار میدهد. تحریمهای بینالمللی همچنان مهمترین عامل محدودکننده هستند و تجارت، سرمایهگذاری و طرحهای مهم اتصال برای دسترسی خارجی آسیایمیانه را محدود میسازند. تجارت قزاقستان-ایران بیانگر این تأثیر است؛ حجم مبادلات دوجانبه در سال ۲۰۰۸ به دومیلیارددلار رسید اما پس از تشدید تحریمها در اوایل دهه ۲۰۱۰ بهشدت تنزل یافت و در سال ۲۰۱۹ به پایینترین سطح تاریخی خود یعنی ۳۰۰میلیوندلار رسید. علاوهبراین، تحریمها طرحهای زیرساختی و انرژی مرتبط با اتصال آسیایمیانه را تحتتأثیر قرار دادهاند. مسدودشدن قرارداد سوآپ گازی میان ایران، ترکمنستان و عراق و همچنین محدودیتهای تازه بر بندر چابهار ایران که دروازهای بالقوه برای کشورهای آسیایمیانه به آبهای آزاد (اقیانوس هند) است، آسیبپذیری بلندپروازیهای ترانزیتی منطقه درمواجههبا فشارهای سیاسی خارجی را برجسته میسازد. بااینحال، چندین مؤلفه فرصتهایی را برای شدت بخشیدن به تعامل ایران با آسیایمیانه فراهم آوردهاند. گذار تدریجی بهسمت جهان چندقطبی و نقش روبهرشد فرمتهای جایگزین همچون سازمان همکاری شانگهای و بریکس، فضای مانور و تحرک دیپلماتیک و اقتصادی در سراسر اوراسیا را گسترش داده. عضویت کامل ایران در سازمان همکاری شانگهای و اجراییشدن توافق تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا که قزاقستان و جمهوری قرقیزستان را شامل میشود، تاکنون به افزایش جریان مبادلات تجارت منجر شده و تجارت را در دوماهاول پس از ماه مه، ۳۵درصد افزایش داده. همزمان، تداوم ابهامات منطقهای، کشورهای آسیایمیانه را برآنداشته به تنوعبخشی مسیرهای حملونقل و لجستیکی اهمیت بیشتری بدهند. تنشها بین افغانستان و پاکستان مسیرهای جنوبی را مختل کرده درحالیکه حملات اخیر (منتسب به اوکراین) علیه تأسیسات کنسرسیوم خط لوله خزر (CPC) در بندر «نووراسییسک» روسیه، اهمیت انعطافپذیری در اتصال منطقهای را برجسته کرده. افزونبراین، قرابت فرهنگی و تاریخی مسیر کلیدی دیگری برای تقویت روابط آسیایمیانه و ایران است. توکایف در سفر پزشکیان به آستانه یادآور شد که حدود چهاردرصد واژگان قزاقستانی، ریشه فارسی دارند و درادامه همکاری مشترک در آرشیوهای تاریخی را برجسته کرد. توافقها بهمنظور توسعه همکاری فرهنگی، همراه با تعامل فرهنگی دیرینه ایران در تاجیکستان، این بُعد از تعاملات منطقهای را بیشتر برجسته و روشن میسازد. بهنوشته نگارنده؛ «بهطورکلی، ایران دیگر نمیتواند آسیایمیانه را نادیده بگیرد زیرا چنینکاری میتواند فرصتهای مهم اقتصادی، سیاسی، دیپلماتیک و راهبردی را بهخطر بیندازد. بهرغم وجود موانع قابلتوجه، تهران امتیازاتی متمایز دارد که درصورت سرمایهگذاری منابع و توجه مستمر، میتواند جایگاه خود را دراینمنطقه تقویت کند».