کد خبر:
406778
| تاریخ مخابره:
1404 دوشنبه 8 دي -
06:24
توانمندسازی داخلی در برابر جنگ اقتصادی
تحریم؛ واقعیت تلخ تحمیلشده بر مردم ایران در چهاردههگذشته، معادلات بسیاری را تغییر داده و بهصورت محسوس بر زندگی و معیشت مردم ایران تأثیرگذار بوده است. رفع این تأثیر سنگین با وجود پیچیدگیهای غیرقابلانکار آن تنها با یک ابزار ممکن نبوده و خنثیسازی آن نیازمند گذار از نگاهی تکبعدی به منظری عمیقتر است.
ایالاتمتحده آمریکا و اروپا، بیش از چهاردهه است که بهبهانهها و ادعاهای متفاوتی، گردش آزاد تجارت و اقتصاد برای جمهوری اسلامی ایران را به زندانی از قوانین و قواعد دستوپاگیر تبدیل کرده و نام آنرا تحریم اقتصادی نهادهاند. تحریمهایی که بهفراخور رویدادهای تاریخی و نگاه دولتهای مختلف روی کار آمده دراینکشورها گاهی حداکثری پیگیری میشود و زمانی با تسامح. دراینمیان تهران این تحریمها را نهتنها منصفانه و عادلانه نمیداند بلکه در قانونیبودن آن هم تردیدهای جدی مطرح میکند. این تحریمها بهشکل ملموسی بر شرایط اقتصادی و توسعه کشور تأثیر عمیق داشته و روند پیشرفت کشور را بیهیچ انکاری کُند کرده است بااینهمه اما پرسشی که درخلال تمام بندهای تحریمی اینسالها مطرح بوده و هریکاز دولتها تلاش کردهاند بهنحوی به آن پاسخ دهند؛ ایناستکه برای رفع یا کاستن از اثر این تحریمها چه باید کرد؟ بهگزارش لیلا واحدی (ایرنا)؛ رویکارآمدن دولت چهاردهم و تمام رویدادهایی که دریکسال و چندماه بر این دولت گذشت، یکی از متفاوتترین دورههای چهاردههاخیر بود و دولتمردان چهاردهم بیش و پیشازآنکه فرصتی برای تثبیت ایده و رویکرد خود بیابند، بهاجبار در سیلی از چالشهای متنوع قرار گرفتند و بهضرورت به هریک واکنش نشان دادند. یکی از مهمترین وعدههای انتخاباتی رئیسجمهور به مردم وعده کاستن از بار تحریمهای اقتصادی و تثبیت حداقلی از معیشت برای مردم بود. وعدهای که با هدف تحقق آن «سید عباس عراقچی» از دیپلماتهای نامآشنای اینحوزه بهعنوان وزیر امور خارجه انتخاب شد. تحریم و تبعات آن برای دیپلماتی که از سال ۱۳۹۲ تاکنون بهصورت مستقیم با این واقعیت روبرو بوده و برای رفع آن مسیر برجام را پیموده است، ملموستر از هر شخص و گروهی بود و ازایننظر دستگاه دیپلماسی دولت چهاردهم از همان ابتدا تمام توان خود را ابتدا برای رفع و سپس خنثیسازی تحریمها متمرکز ساختند. عراقچی در ۸ سال دولت تدبیر و امید؛ نفر دوم پروسه مذاکراتی بود که درصدد رفع تحریم از راه مذاکره بود و اینروند را در دولت چهاردهم و تا خرداد ۱۴۰۴ هم باتمامقوت ادامه داد. واقعیات در میدان را اما زیادهخواهیهای ناتمام غرب بهویژه از زمان آغاز ریاستجمهوری «دونالد ترامپ» تغییراتی محسوسی داد، بااینهمه تیم دیپلماسی ایران با هدف اصلی، نهایی و منطقی رفع تحریم، ۵ بار با فرستاده ویژه آمریکا به مذاکره نشستند. بمباران تهران ازسوی رژیم صهیونیستی و آمریکا اینروند دیپلماتیک را مسدود ساخت. تأسیسات هستهای صلحآمیز و تحتنظارت آژانس بینالمللی ایران هدف قرار گرفت، بسیاری از فرماندهان عالیرتبه نظامی ایران و بیش از هزارنفر از مردم غیرنظامی بهشهادت رسیدند. دسترسی به تأسیسات مختل شد اما موضوع رفع تحریم و برداشتن این سنگینی از دوش اقتصاد ایران، سبب شد که دستگاه سیاست خارجی ایران در ایستگاههایی مانند قاهره و نیویورک باردیگر به دیپلماسی فرصت دهند اما بازهم تأکید طرف مقابل بر خواستههای زیادهخواهانهای چون غنیسازی صفر یا بُرد موشکهای ایران، تلاش برای رفع تحریم را ناکام گذاشت، فعالشدن اهرمهای فشاری چون اسنپبک هم تهران را به این قطعیت رساند که در مقطع کنونی حسننیت بهکاررفته در رفتار و عملکردش ازسوی غرب مورداستقبال نیست و بهنظر میرسد خواستهها هرلحظه بیشتر خواهد شد. در توصیف آنچه اینروزها دستگاه دیپلماسی با آن روبروست؛ اینبخش از سخنان عراقچی قابلتأمل است: «وزارت امور خارجه در تمام اینسالها، حتی در پیچیدهترین و پرتنشترین مقاطع، از این مأموریت اساسی غافل نبوده است؛ اما باید باصداقت گفت که رفع تحریمها تنها از مسیر یک مذاکره واقعی، عادلانه و شرافتمندانه ممکن است؛ مذاکرهای مبتنیبر احترام متقابل و منافع دوطرفه، نه براساس زور، تهدید و زیادهخواهی». واقعیت آناستکه آمریکا از اینروند نه گفتوگو که نگارش دیکتهای بیغلط میخواهد و دیپلماسی را نه موضوعی برای حفظ منافع طرفین که مفهومی برای فزونی منافع خود و اسرائیل تعبیر میکند و تهران هم حاضر نیست حق قانونی خود در غنیسازی و ابزار دفاعی خود در برابر رژیم اسرائیل را از دست دهد. ازاینروی مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و ایالاتمتحده بهدلایل مشخص متوقف شده و دستگاه سیاست خارجی ایران در این توقف، مجری سیاستهای رسمی و معقول کشور بوده و تلاش کرده است از هر راه شرافتمندانه پیدا و پنهانی برای رسیدن به یک راهحل منطقی استفاده کند. ماهیت پیچیده تحریمهای وضعشده ازسوی غرب و بهویژه آمریکا علیه ایران و بهتبعآن روند بسیارکند هرگونه رفع احتمالی این تحریمها ازیکسو و بدعهدیهای تکراری در قبال تعهدات دادهشده در گذشته، سبب شد که موضوع خنثیسازی تحریمها از همانسالهای نخست وضع تحریم، در دستورکار مسئولان ایران قرار گیرد. در این سیاست بنیان مقابله با تحریم نه در واگذاری همه کارتها به مذاکره بلکه درارتباطبا تقویت ظرفیتهای داخلی و منطقهای بنا نهاده و تصمیمبرآنشدکه ایران از هر راه ممکن و معقول از فشار این تحریمها بکاهد. بخشی از این سیاست در ایجاد، تثبیت و گسترش روابط با همسایگان و کشورهای منطقه نمود یافت. تهران معتقد است که روابط بهویژه در حوزه اقتصاد با کشورهای همسایه حتی با وجود تحریمهای مشخص، میتواند بار بزرگی از دوش اقتصاد کشور بردارد و حجم مبادلات سالهای اخیر با همسایگان و کشورهای منطقه اینمهم را تاحدودزیادی نشان داده است. حضور در پیمانهای منطقهای و غیرغربی هم بخش دیگری از سیاست تهران برای خنثیسازی بار تحریمها بوده و درنهایت گسترش روابط با قدرتهای مستقلی چون چین و روسیه و هند مسیر دیگری برای کاهش تأثیرات تحریم بوده و براساس آمار موجود سیاستی بهنسبت منطقی و البته ثمربخش بوده است. خنثیسازی تحریم در داخل مرزهای ایران هم بخش دیگری از این سیاست و البته مهمترین آنهاست که دولت چهاردهم از همان ابتدای آغازبهکار، تأکید ویژهای برآنداشته است. ایدههایی چون دیپلماسی استانی و پیگیری ویژه آن ازسوی وزیر امور خارجه از مهمترین گامهای اجرایی این سیاست در استانهای کشور بهویژه شهرهای مرزی است؛ جاییکه عراقچی معتقد است تحریمهای آمریکا نمیتواند بر تعاملات مرزی شهرهای همسایه ایران تأثیرگذاری محسوسی داشته باشد. وزارت امور خارجه درراستای اجراییشدن این ایده در ماههای اخیر دو نشست منطقهای دیپلماسی استانی و چند نشست در استانهای دارای ظرفیت برگزار کرده است که تازهترین آن روزهای پنجشنبه و جمعه در اصفهان برگزار شد. دستکم دودهه است که نخستین اولویت و هدف وزارتهای امور خارجه در دولتهای روی کار آمده موضوع رفع تحریمهاست و درکنارآن خنثیسازی تحریمها در داخل هم بهعنوان پلن B و دقیقاً برای چنین دورانی تدوین شده است؛ دورانیکه غرب جز به ضعف ایران به خواسته دیگری راضی نیست و تنندادن به این خواسته نباید بهمعنای ایستادن در حاشیه و انتظار منفعلانه تعبیر شود؛ بهویژه زمانیکه زنجیرهای بسته به پای اقتصاد نحیف ایران؛ فقط تحریمهای آمریکا نیست و شماری از آن ساخت داخل است و میتوان آنها را از داخل گشود. واقعیت اقتصادی ایران بیهیچ اغراقی آغشته به انواع قوانین بوروکراتیک منسوخ، بعضاً قاچاق و رانت، بیسامانی و بیانضباطی پولی است و گرچه تحریم تشدیدکننده اینشرایط است اما اینشرایط تنها معلول تحریم نیست. بههمیندلیل است که عراقچی تصریح میکند، تولیدکنندگان و تجار و بازرگانان در دیدار با وزیر امور خارجه به تأکید خواستار گشودن این زنجیرها از پای اقتصاد هستند. وزیر امور خارجه در گزارش خود به مردم درباره سفر به اصفهان، ضمن تأکید بر تداوم تلاش وزارت خارجه برای رفع تحریم بهضرورت خنثیسازی تبعات این جنگ اقتصادی هم اشاره کرده و نوشت: تحریم ما را ناگزیر کرد بزرگتر بیندیشیم، گزینهها را متنوعتر ببینیم و مقاومتر عمل کنیم؛ بهسمت فاصلهگرفتن از اقتصاد تکمحور نفتی حرکت کنیم، صادرات غیرنفتی را جدی بگیریم، بازارهای جدید را شناسایی کنیم و مسیرهای تازهای برای تجارت و تعامل اقتصادی بیابیم. از دل همین فشارها، استقلال و بلوغ صنایع مختلف کشور ـ بهویژه صنایع دفاعی و موشکی که در بزنگاههای حساس حافظ امنیت این سرزمین بودهاند؛ شکل گرفت و پیشرفتهای علمی و فناورانه شتاب گرفت. انکار تأثیر تحریم بههماناندازه دور از عقلانیت و انصاف است که انفعال در برابر این واقعیت و بهنظر میرسد وزارت امور خارجه با تمرکز بر دیپلماسی استانی، حضور در جمع کارآفرینان، تجار و صنعتگران ایران و نیز تلاش برای گشودن زنجیرههای اشارهشده؛ کوشیده بهقدر وسع در مقطع کنونی تحرکات در چند حوزه را بر ایستادن و تماشاکردن ترجیح دهد بیآنکه تلخی و سنگینی زندگی در سایه تحریم را انکار کند.